14.05.2010

Kto nazwał tlen tlenem?

Wiesław Boryś w Słowniku etymologicznym języka polskiego (Wydawnictwo Literackie, Kraków 2008) twierdzi, że Jędrzej Śniadecki:

(...) neologizm Jędrzeja Śniadeckiego (1856 r.)

Być może czyni to za Słownikiem języka polskiego pod redakcją Witolda Doroszewskiego (wydanie na CD: Wydawnictwo Naukowe PWN 1997), gdzie czytamy:

(...) wyraz wprowadzony przez Jędrzeja Śniadeckiego (w r. 1856)

Tymczasem Władysław Kopaliński w Słowniku mitów i tradycji kultury (PIW, Warszawa 1987) pisze:

Wyraz wprowadzony do polszczyzny w 1853 na miejsce kwasorodu przez ucznia Jędrzeja Śniadeckiego, dr. med. Jana Oczapowskiego (...),

a Jan Parandowski w Alchemii słowa (Czytelnik, Warszawa 1976, s. 208-209):

Jędrzej Śniadecki (...) Oxygenium przełożył dosłownie: kwasoród. Niech nam ten wyraz posłuży za przykład, co znaczy w słowotwórstwie inwencja. Oto bowiem w jakiś czas później chemik Oczapowski zastąpił ciężki „kwasoród” swym pięknym wynalazkiem: tlen.

Kto ma rację?

3 komentarze :

  1. Podjął Pan pożyteczą inicjatywę i mam nadzieję, że z czasem ją Pan jeszcze rozwinie.
    Jeśli mogę zgłosić jakąś uwagę: nadmiar kolorów, załączników na stronie, sprawia, że jest dość nieprzejrzysta - grozi oczopląsem, przynajmniej mi :)

    OdpowiedzUsuń
  2. Podstawowy problem z wersją Borysia i Doroszewskiego polega na tym, że Jędrzej Śniadecki zmarł w roku 1838.

    Roman Mierzecki w książce Rozwój polskiej terminologii chemicznej podaje, że nazwę tlen zaproponował Oczapowski w roku 1850, natomiast 1853 to rok publikacji Projektu do słownictwa chemicznego autorstwa Oczapowskiego i (Józefa) Seweryna Zdzitowieckiego, w którym autorzy zalecają stosowanie tejże nazwy.

    OdpowiedzUsuń
  3. Po kolei:

    Rozwój
    Jeśli nie tylko ilościowy, to na przykład w jakim kierunku?

    Oczopląs
    Pewnie kiedyś coś tu pozmieniamy. Na razie tego nie robimy z braku czasu i z obawy, żeby czegoś nie zepsuć.

    Tlen
    No to już wiadomo, że to nie mógł być Śniadecki.

    OdpowiedzUsuń