Szara szlachetna biel

Dzięki doskonałym czekoladkom z likierem szarotkowym...

... dowiedzieliśmy się ze zdziwieniem, że co najmniej w sześciu językach - po francusku, angielsku, włosku, hiszpańsku, szwedzku, nawet po rosyjsku - szarotka nazywa się tak samo: edelweiss, эдельвейс, czyli jak w Niemczech - Edelweiß, co dosłownie znaczy szlachetna biel.

Dlaczego tyle języków nie dorobiło się własnej nazwy tej rzadkiej rośliny, a polszczyzna mogła?
 

Dlaczego [dizajn]?

Po angielsku słowa design, designer wymawia się [dyzajn], [dyzajner]. Dlaczego polskie słowniki każą mówić [dizajn], [dizajner]?
 

Kto nazwał tlen tlenem?

Wiesław Boryś w Słowniku etymologicznym języka polskiego (Wydawnictwo Literackie, Kraków 2008) twierdzi, że Jędrzej Śniadecki:

(...) neologizm Jędrzeja Śniadeckiego (1856 r.)

Być może czyni to za Słownikiem języka polskiego pod redakcją Witolda Doroszewskiego (wydanie na CD: Wydawnictwo Naukowe PWN 1997), gdzie czytamy:

(...) wyraz wprowadzony przez Jędrzeja Śniadeckiego (w r. 1856)

Tymczasem Władysław Kopaliński w Słowniku mitów i tradycji kultury (PIW, Warszawa 1987) pisze:

Wyraz wprowadzony do polszczyzny w 1853 na miejsce kwasorodu przez ucznia Jędrzeja Śniadeckiego, dr. med. Jana Oczapowskiego (...),

a Jan Parandowski w Alchemii słowa (Czytelnik, Warszawa 1976, s. 208-209):

Jędrzej Śniadecki (...) Oxygenium przełożył dosłownie: kwasoród. Niech nam ten wyraz posłuży za przykład, co znaczy w słowotwórstwie inwencja. Oto bowiem w jakiś czas później chemik Oczapowski zastąpił ciężki „kwasoród” swym pięknym wynalazkiem: tlen.

Kto ma rację?

Czujność czy czułość?

Czytamy Alchemię słowa (Czytelnik, Warszawa 1976). Na stronie 59, w ustępie o roli kobiet w życiu pisarzy, natknęliśmy się na takie zdanie:

Dobroć, oddanie, czujność, wierność znaczą tak wiele, że człowiek, co szuka spokojnej przystani niosąc w sobie burzę, często wybiera potulną istotę (...).

Bardzo nam ta czujność tu nie pasuje, za to czułość – aż się prosi. Czyżby błąd? Ciekawe, czy tak samo jest w innych wydaniach.

Hm...

1. (...) żel, który twardniejąc tworzy nieprzepuszczalną barierę.
2. (...) żel, który twardniejąc, tworzy nieprzepuszczalną barierę.
3. (...) żel, który, twardniejąc, tworzy nieprzepuszczalną barierę.

Na pytanie, które z tych zdań jest interpunkcyjnie poprawne, internetowa poradnia językowa PWN odpowiedziała dziś tak:
Według najnowszych przepisów poprawna jest wersja trzecia. Zgodnie ze starszym zwyczajem, który jednak PWN-owskie słowniki ortograficzne wciąż honorują, poprawna jest też wersja pierwsza (zob. szczegóły w par. [367] zasad pisowni i interpunkcji, dostępnych na naszych stronach WWW). Wersja druga jest nie do przyjęcia.

Zajrzeliśmy do paragrafu [367]. Oto jego fragment:

a) Przecinka nie stawia się pomiędzy zwrotem imiesłowowym
a bezpośrednio poprzedzającym go spójnikiem (np. i, a, iż, że) lub zaimkiem względnym (np. jaki, który, co):

Nie spodziewał się, że napisawszy bardzo dobry artykuł, będzie go musiał jeszcze poprawiać.

Gonzalo pędem biegł z obawy, żeby tamci jemu w tłumie nie zginęli, i odnalazłszy ich, mnie znaki dawał, bym pośpieszał.

Wydaje nam się, że z tego wynika, że jest odwrotnie niż
w odpowiedzi poradni: poprawna jest też wersja druga, a nie do przyjęcia - pierwsza.

Dopisek
Do pierwotnej odpowiedzi prof. Mirosław Bańko dodał obszerne wyjaśnienie.

W punkcie, czyli w pkt

Skrót jest to litera lub połączenie kilku liter pochodzące z często używanych i znanych wyrazów, stosowane w piśmie do zapisywania tych wyrazów, ale odczytywane w formie pełnego wyrazu, który zastępują w tekście pisanym (WSPP PWN).

Skoro tak, to dlaczego skrótem wyrazu punkcie (czyli miejscownika wyrazu punkt) jest pkt?

Bo tenże WSPP podaje taki przykład: Pisano o tym w pkt 4 (czyt. punkcie czwartym) regulaminu, i informuje, że pkt to skrót pisany bez kropki, także w przypadkach zależnych, czytany jako cały, odmieniany wyraz.

Przecież w wyrazie punkcie nie ma litery t.

Dopisek
Czy Państwo znają inne skróty zawierające litery, jakich nie ma
w wyrazie, który zastępują?

Dlaczego "cukinii"?

Dynia - dyni






Cukinia - cukinii



Czyżby należało mówić "cukińja", "cukińji"?
A to, że cukinia jest rodzajem dyni, to już się w ogóle nie liczy? :)

Dopisek
Po włosku:
- zucca - dynia,
- zucchino - cukinia,
- zucchini - cukinie (liczba mnoga).