Ukryli „Doroszewskiego”

Wydawnictwo Naukowe PWN ukryło. Internetową wersję jedenastotomowego Słownika języka polskiego pod redakcją Witolda Doroszewskiego.

Dwa lata temu cieszyliśmy się, tutaj, że umieściło ją w internecie. Słownik był dostępny pod adresem http://doroszewski.pwn.pl/. Już nie jest, a w każdym razie nie bezpośrednio. Ten link prowadzi teraz do strony http://sjp.pwn.pl/, na której jest okienko wyszukiwania. Kiedy się za jego pomocą poszuka jakiegoś słowa, na trzecim miejscu wśród wyników (znalezionych w różnych PWN-owskich źródłach) pojawi się stosowne hasło ze słownika Doroszewskiego, które trzeba kliknąć, żeby się wreszcie dostać do całego słownikowego artykułu hasłowego. Gdzie teraz są skany części wstępnych słownika i poszczególnych tomów, tabel fleksyjnych i wykazu źródeł, udostępnione w internecie w 2012 roku – nie mamy pojęcia. Ich brak uniemożliwia pełne zrozumienie artykułów hasłowych.

Gdzie się podziało „spowolnieć”?

Tutaj go nie ma:

Owszem, jest spowolnić, ale to przecież nie to samo, bo znaczy zmniejszyć szybkość czegoś, a spowolnieć to stać się powolnym.

Nie ma też spowolnieć w naszym Uniwersalnym słowniku języka polskiego PWN, papierowym (2003) i komputerowym (2004), w Innym słowniku języka polskiego PWN (2000), w Multimedialnym słowniku szkolnym PWN (2006) ani w Słowniku współczesnego języka polskiego Wydawnictwa Wilga (2009).

Kto wie, czy to nie przez tę słownikową niechęć do spowolnieć znalazło się w książce Janusza Leona Wiśniewskiego Grand zdanie Ruchy Joachima spowolniły.

Dopisek
Jest spowolnieć w dwóch naszych słownikach ortograficznych, jest u Doroszewskiego.

Pijalnia

Słownik nie nadąża.

Dopisek
Koktajlów to błąd. Prosimy zajrzeć tutaj.

Polskie Ameryki

Myśleliśmy, że Ameryka jest w Polsce jedna, niedaleko Olsztynka…

… a tu proszę – dwadzieścia cztery!

A jak doliczyć Ameryczkę, kolonię w gminie Szubin, to jeszcze więcej.

Źródło: „Wykaz urzędowych nazw miejscowości i ich części”, który jest załącznikiem do rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z 13 grudnia 2012 roku (DzU z 2013 r., poz. 200).

Można się z tego wykazu dowiedzieć, gdzie leży miejscowość (w jakiej gminie, jakim powiecie i województwie), jaki jest jej identyfikator z krajowego rejestru urzędowego podziału terytorialnego kraju TERYT i jak brzmi dopełniacz i przymiotnik jej nazwy.

Dopisek
Dodaliśmy wykaz do działu „Słowniki” naszej „Polszczyzny w sieci”.

Dopisek
W USA (to pewnie jest Ameryka uczczona w nazwach polskich wsi, osad, kolonii) są trzy miejscowości o nazwie Poland, w stanach Maine, Ohio i Nowy Jork. Można się o tym przekonać tutaj.

Kto to jest swat?

Współczesne słowniki zgodnie informują, że to pośrednik w zawieraniu małżeństwa (i tylko takie znaczenie słowa swat do niedawna znaliśmy). Niektóre dodają, że swatem bywa nazywany również weselnik dbający o przestrzeganie ceremoniału weselnego, czyli starosta weselny. Stuletni Słownik języka polskiego zwany warszawskim wymienia jednak znaczeń więcej, a wśród nich takie (na zielonym tle):

Nic by w tym nie było dziwnego, bo przecież słowa z czasem jedne znaczenia tracą, innych nabierają, gdyby nie to, że swatem nazywają ojca swojego zięcia nasi kuzyni, niewiele od nas starsi. Nazywają go tak dzisiaj, kiedy już nie robią tego słowniki. Bardzo nas to dziwiło, dopóki nie zajrzeliśmy tutaj. Teraz się zastanawiamy, jak to się stało, że oni to znaczenie znali, a my nie.

Dopisek
Na obrazku wyżej S. znaczy swat.

Katalog ulic i placów m.st. Warszawy

Zawiera 5192 nazwy warszawskich ulic, alej, placów, rond, skwerów, skwerków, zaułków.

„(...) jest wykazem obowiązujących nazw ulic, placów oraz innych obiektów nazwanych z obszaru m.st. Warszawy. Nazwy w Katalogu podane są w brzmieniu podstawowym, skróconym i w dopełniaczu, określone są również dzielnice, w których zlokalizowany jest dany obiekt miejski”.

Stanowi załącznik do Zarządzenia nr 3800/2013 Prezydenta miasta stołecznego Warszawy z dnia  25 stycznia 2013 r. w sprawie wprowadzenia „Katalogu ulic i placów m.st. Warszawy” oraz zasad zapisu nazw obiektów miejskich.

Jest dostępny tutaj (w formacie pdf) i tutaj (w formacie xls).

Ponieważ jest swego rodzaju słownikiem, dodamy go do działu Słowniki naszej Polszczyzny w sieci.

Dopisek
Zarządzenie wprowadzające katalog jest tu; drugi załącznik do zarządzenia, czyli zasady zapisu nazw obiektów miejskich - tutaj.

Efekt placeba

Nowy słownik Fundacji Kościuszkowskiej (Universitas 2009)

Hasło placebo effect:

Hasło efekt:

 

Efekt placebo, efekt placeba. To w końcu jak? Efekt placebo, bo słowo placebo jest nieodmienne.

Poniedziałkować

Ale piękne słowo! Do wykorzystania już jutro :) :)

Źródło: klik

„Słowniki dawne i współczesne”

To tytuł witryny internetowej poświęconej polskim słownikom, bardzo ciekawej z pewnością nie tylko dla polonistów, choć z niezbyt zachęcającego wprowadzenia dowiadujemy się, że Od początku zakładano, że witryna ma służyć przede wszystkim studentom polonistyki.

Wszystkie słowniki opisano według z góry ustalonego schematu, co ułatwia ich porównywanie i sprawia, że ich zestaw jest w istocie bazą danych (w miarę rozbudowy witryny ta cecha będzie coraz bardziej wykorzystywana). Opisy są dość szczegółowe, niektóre informacje zgromadzono lub zweryfikowano zresztą specjalnie na potrzeby projektu. Wskazówki bibliograficzne pozwalają zainteresowanym czytelnikom na rozwijanie lektury. Budowę artykułów hasłowych w miarę możności starano się objaśniać przez odwołanie do tego samego hasła – tym wspólnym, a więc niejako diagnostycznym hasłem jest broda. Witryna została zaprojektowana tak, aby czytelnik mógł łatwo porównać hasło diagnostyczne z jego opisem, a także porównać hasła diagnostyczne w dwóch dowolnie wybranych słownikach.

Lista omówionych tam dotychczas słowników jest tutaj.

Pusty słownik gwary studenckiej

Owszem, mamy.

Propozycja
Żeby ktoś wyjaśnił, gdzie jest ten słownik. Albo kiedy się pojawi. Albo czy się pojawi. Bo tu i tu, i tu jest pusto. Od dwóch lat, chociaż strona była „współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego”.

Sugestia
Jak wyżej.

Uwagi
1. Odnośnie słownika to błąd. Powinno być odnośnie do słownika.
2. Kiedy się utworzy skrót do strony http://www.staff.amu.edu.pl/~kmj/index.php, wygląda on tak:

„Słowniki ortograficzne w Polsce – fenomen socjologiczny”

Bardzo ciekawy artykuł profesora Mirosława Bańki. Choć ukazał się dziewięć lat temu ( Prace Filologiczne 48, 2003, s. 7–32), nie wydaje nam się, żeby stracił aktualność.

Wyimek:
Popularność słowników ortograficznych w Polsce to fenomen mający związek z historią polskiej leksykografii, z sytuacją na rynku książki, z kształtowaniem normy ortograficznej, ze stanem społecznych przekonań na temat ortografii i stanem społecznych oczekiwań wobec jej kodyfikatorów. Analizę tego fenomenu należy prowadzić jednocześnie w kilku aspektach: wydawniczym, historycznym, kulturowym i oczywiście lingwistycznym. Ukazanie słowników ortograficznych na szerokim tle, w ich licznych związkach z tym wszystkim, co wpływa na obraz współczesnej leksykografii polskiej — to główny cel tego artykułu.

Artykuł jest tu i tu, strona profesora tutaj.

Słownik gwary mazurskiej

Szukając  – bezskutecznie – internetowego słownika gwary warmińskiej, znaleźliśmy

i zaraz go dodamy do działu Słowniki naszej Polszczyzny w sieci.

Dopisek
Zachęcamy do poczytania o autorze słownika, na przykład tutaj albo tutaj.

Co ma „rusz” do „raz”?

Uniwersalny słownik języka polskiego PWN (2003), hasło raz, znaczenie drugie:

No właśnie – dlaczego w tym słowniku wyrażenie co rusz znalazło się w haśle raz?

I jeszcze jedno. Czy co i raz to na pewno to samo co co raz?  A może to samo co coraz albo coraz to?

„Doroszewski” w sieci

Tutaj.

To słownik wciąż bardzo przydatny – dla pisarzy, tłumaczy, redaktorów, językoznawców. Brawo, PWN! Choć korzystamy z wersji na CD, sprzed piętnastu lat, cieszymy się, bo ta ma swoje zalety.

Dopisek
Profesora z pewnością by zmartwiły wielkie litery J i P w tytule.

Dopisek
Słownik już nie jest dostępny bezpośrednio. Piszemy o tym tutaj.

Słownik gwary miejskiej Poznania

Zaraz go dodamy do działu „Słowniki” naszej „Polszczyzny w sieci”, gdzie będzie konkurował ze Słownikiem gwary poznańskiej, o którym pisaliśmy tutaj.

Z hasła wymborek:  Ten jest parzynga, ten ma koponę na krybonach, ten jest pasikonik, ten znowyk krzyślate giyry, ten ma muskuły jak bocian pięty, zaś jeszczyk inny ma łeb jak wymborek.
 

W obiad

O dawkowaniu lekarz napisał na recepcie Jedna tabletka w obiad. Nie pamiętamy, czy chodziło o to, że lek miał być zażywany w trakcie obiadu, czy w porze obiadowej (w środku dnia, nie rano i nie wieczorem). W każdym razie bardzo nam się te słowa użyte w takim miejscu spodobały, bo pozbawiały receptę urzędowości, schematyzmu, mówiły coś o człowieku, który ją wystawił.

Znane nam współczesne słowniki języka polskiego – obiad ma w nich tylko jedno znaczenie – posiłek – takiego wyrażenia nie odnotowują. Słownik „warszawski” (tom trzeci, wyd. 1904) słowu obiad nadaje siedem znaczeń, na drugim miejscu takie:

Przypomniała nam się też fraszka Kochanowskiego Na Konrata:

Milczycie w obiad, mój panie Konracie;

Czy tylko na chleb gębę swą chowacie?

A Google znalazł nam taką – jakże à propos! – strofkę:

Dwa razy dziennie – raz przy śniadaniu,
a potem w obiad, po drugim daniu,
zażywam leki, tabletki białe:
cztery połówki i cztery całe.
Często się pieklę (bom nie aniołem),
gdy w obiad nie wiem, czy rano wziąłem?
Tę gorycz klęski wątpliwie słodzi
wiedza, że oto starość nadchodzi.

Dziś  w obiad to chyba regionalizm.

Dopisek
Zainteresowanych całym wierszem, z którego pochodzi przytoczona strofka, odsyłamy do wpisu Wilhelminy tutaj.

Nowy słownik w „Polszczyźnie w sieci”

Różnych rzeczy można sie z niego dowiedzieć, na przykład że półtorak to nie tylko dobry miód pitny, ale także

polska i litewska moneta srebrna o wartości 1 i 1/2 grosza i ciężarze 1,2–1,5 g; wprowadzona 1614 jako odpowiednik grosza cesarskiego; bita w znacznych ilościach do 1627, dłużej w Prusach i Rydze (ferding); wznowiona 1650–61, głównie do obiegu na Ukrainie; sporadycznie bita też za panowania Augusta III; półtoraki były popularne na Węgrzech, gdzie 1695 podjęto miejscową emisję (poltura).

Słownik jest tutaj, a u nas oczywiście w dziale „Słowniki”.
 

Olaboga, tylko „bloga”

Pamiętają Państwo nasz wpis Chwała Bogu można „blogu”...? Już nie można. Najnowszy (2010) WSO PWN dopuszcza tylko jedną formę:

Dopisek
Prosimy zajrzeć do komentarzy.
 

Nowy słownik w „Polszczyźnie w sieci”

Jest to Słownik ekonomiczny z Portalu Edukacji Ekonomicznej NBP. Zawiera hasła z dziedzin jak na obrazku obok.
 

Szczuny spucły fefermyncki

Co to znaczy? Dowiedzą się Państwo z tworzonego przez Macieja Szewczyka Słownika gwary poznańskiej, który zaraz dodamy do działu Słowniki naszej „Polszczyzny w sieci”.

Dopisek
Skibka – to, co powstaje, gdy kroi się chleb (nie mylić z kromką) i z czego robi się sznytki, wyjaśnia słownik. Musimy się przyznać, że nie rozumiemy tej definicji. Sznytka to kromka. Czy kromki się robi? Chyba się odkrawa. I odkrawa się je z bochenka, a nie z jakiejś jego wcześniej odkrojonej części zwanej skibką, co sugeruje słownik.